Keçid linkləri

Rövşən Ağayev

bazar 30 Aprel 2017

Təqvim

Türkiyədə son referendumdan sonra yaranmış durumla bağlı (möhürsüz bülletenlər keçərli sayılması) hüquqşünaslar arasında qızğın debatlar gedir. Son dərəcə səviyyəli və peşəkar müzakirələrə baxdım bu arada...

Türkiyədə son referendumdan sonra yaranmış durumla bağlı (möhürsüz bülletenlər keçərli sayılması) hüquqşünaslar arasında qızğın debatlar gedir. Son dərəcə səviyyəli və peşəkar müzakirələrə baxdım bu arada. Ana Yasanı A-dan Z-ə qədər incələyirlər, insanlar da gerçəkləri anlayır - hamının hüquqçu olmaq imkanı yoxdu deyə cəmiyyət bu müzakirlərdən həddən artıq fayda görür.

...bunun ardınca Prezident Administrasiyasının əsas hüquqçusu açıqlama verdi ki, Prezident Administrasiyası ölkə Konstitusiyasında nəzərdə tutulan təsisatdı və hansısa qanun onu ləğv edə bilməz.

Bu məqamı niyə yazıram? Dünən bizim media məlumat yaydı ki, Prezident Adminstrasiyası ləğv edilir. Medianın hansı hüquqi əsaslandırmadan çıxış edərək bu qənaətə gəlməsi və həmin qənaəti xəbərə çevirməsini özüm üçün aydınlaşdıra bilmədim. Amma bunun ardınca Prezident Administrasiyasının əsas hüquqçusu açıqlama verdi ki, Prezident Administrasiyası ölkə Konstitusiyasında nəzərdə tutulan təsisatdı və hansısa qanun onu ləğv edə bilməz.

Hüquqşünas deyiləm, hansı arqumentin haqlı olduğunu demək sahənin mütəxəssislərinin işidir. Amma Konstitusiyaya baxdım, Prezident Administrasiyasının adına yalnız bir yerdə rast gəldim. "Azərbaycan Respublikası Prezidentinin səlahiyyətləri" adlanan 109-cu maddənin 13-cü bəndində yazılır: "Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Adminstrasiyasını təşkil edir və onun rəhbərini təyin edir".

Nazirlər Kabinetindən fərqli olaraq Prezidentinin Adminstrasiyasının statusu, strukturu və. s məsələlərlə bağlı heç bir müddəa Konstitusiyada müəyyən edilmir.

Yəni bu qurumu yaratmaq, onun rəhbərini təyin və azad etmək ölkə prezidentinin səlahiyyətidir. Amma Nazirlər Kabinetindən fərqli olaraq Prezidentinin Adminstrasiyasının statusu, strukturu və. s məsələlərlə bağlı heç bir müddəa Konstitusiyada müəyyən edilmir.

İndi hüquq ekspertlərimizdən öyrənmək istədiyim budur: əgər Konstitusiya ölkə prezidenti üçün səlahiyyətlər müəyyən edibsə, 1-ci şəxsin təcrübədə 109-cu maddədə sadalanan bütün səlahiyyətləri həyata keçirmək məcburiyyəti var, yoxsa sadəcə həmin məsələlər prezidentin müstəsna səlahiyyət dairəsini müəyyən edir və zərurət yarandığı hallarda o bu səlahiyyətlərdən istifadə edir? Səlahiyyət həm də öhdəlikdirmi, yoxsa hüquq? Məsələn, 109-cu maddədə "əfv etmək", "fövqəladə və hərbi vəziyyət elan etmək" də prezidentin səlahiyyətləri kimi müəyyən edilib. Amma aydındır ki, bu səlahiyyətlərdən hansısa prezident hakimiyyəti dövründə yararlanmaya da bilər. Əslində bu müqaisənin özünün nə qədər qüsursuz olduğunu hüquqşünaslarımız deyə bilər.

Yazıdakı fikirlər müəllifin şəxsi mülahizələridir.

Göstərəcəyim son dərəcə maraqlı statistikadır, ölkədə sahibkarlığın durumunu, insanların hansı hissəsinin potensial olaraq pensiya hüququ qazanmaq şansının olduğunu əks etdirir.

Göstərəcəyim son dərəcə maraqlı statistikadır, ölkədə sahibkarlığın durumunu, insanların hansı hissəsinin potensial olaraq pensiya hüququ qazanmaq şansının olduğunu əks etdirir.

Təəssüf ki, Nazirlik bu rəqəmin nə qədər hissəsinin fəal (faktiki işləyən) vergi ödəyiciləri olduğu barədə məlumat yaymır.

Deməli, Vergilər Nazirliyinin məlumatına görə, vergi ödəyicisi kimi qeydiyyatda olan bütün təsərrüfat subyektlərinin sayı 690 minə yaxındır - bura fəaliyyət göstərib-göstərməməsindən asılı olmayaraq qeydiyyata alınmış bütün vergi ödəyiciləri daxildir. Təəssüf ki, Nazirlik bu rəqəmin nə qədər hissəsinin fəal (faktiki işləyən) vergi ödəyiciləri olduğu barədə məlumat yaymır. Halbuki vacib olan məlumat budur – hər ay lap 10 min ödəyici VÖEN alsın, real fəaliyyəti olmayandan sonra onların iqtisadiyyata nə faydası?

Sosial Müdafiə Fondundan gələn məlumat isə mənzərəni bir qədər aydınladır. Fondun məlumatına görə, 2016-cı ilin sonuna işəgötürən (sahibkar) qismində faktiki işləyən ödəyicilərin sayı təxminən 147 min olub. Bu o deməkdir ki, vergi uçotunda olan sahibkar ödəyicilərin ən yaxşı halda 21%-i (hər 5-dən 1-i) faktiki ödəyicidir - çalışır, işçi işlədir, pul qazanır, büdcə ondan xeyir görür. Kağız üzərində deyillər, canlıdırlar.

85 min fiziki şəxs ödəyici kimi uçota alınmış, 103 min nəfər fiziki şəxs isə fəaliyyətini dayandırmışdı - fəaliyyətini dayandıranların sayı fəaliyyətə başlayanlardan təxminən 20% çox olub.

Fondun başqa bir məlumatına görə, 2016-cı ilin 10 ayında 85 min fiziki şəxs ödəyici kimi uçota alınmış, 103 min nəfər fiziki şəxs isə fəaliyyətini dayandırmışdı - fəaliyyətini dayandıranların sayı fəaliyyətə başlayanlardan təxminən 20% çox olub.

Hüquqi şəxslər üzrə dövlət reyestrinə isə 5517 subyekt daxil olmuş, 19550 subyekt isə fəaliyyətini dayandırmışdı - bağlanan müəssisələrin sayı açılanlardan 3.5 dəfə çox olub.

Muzdlu işçi kimi sığorta olunanların sayı isə 1,37 milyon nəfərdir ki, bu da iqtisadi fəal əhalinin cəmi 29%-ni təşkil edir. Bu o deməkdir ki, hazırki rəqəmlərlə əmək qabiliyyəti olan insanların ən yaxşı halda hər 100 nəfərindən orta hesabla 25 nəfərinin potensial olaraq pensiya hüququ əldə etmək imkanı var.

Məlumata görə, həmin 1,37 milyon nəfərin 605 min nəfəri və ya 44%-i büdcə təşkilatlarının payına düşür. Büdcə sektorunda sığorta olunan işçilərin sayı 2015-ci ilə nisəbətən 2016-cı ildə təxminən 10 min nəfər azalıb.

Qeyri-büdcə təşkilatlarının sığorta etdirdiyi işçilərin sayı 2015-ci il üzrə 780 min, 2016-cı ildə 764 min olub - 15 min nəfərdən çox azalma oub.

Yazıdakı fikirlər müəllifin şəxsi mülahizələridir.

Davamı

XS
SM
MD
LG